Uygarlık ve Medeniyet
Bilindiği gibi uygarlık, tüm medeniyetlerin ortak ürünüdür. Medeniyet ise belli bir bölgede, belli bir zaman diliminde kendi uygarlığını yaratma çabasındaki toplumların şehirleşme biçimidir.
Görüldüğü gibi medeniyet bir şehirleşme biçimiyse, uygarlık da tarihe ivme kazandıran insanlığın buluşları ve bunları hayata geçirebilme güdüsü ve eylemidir. Bu nedenle ister Batı ister Doğu medeniyeti olsun, tüm medeniyetler uygarlığa bir katkı yapar.
Batı Medeniyetinin Tahakkümü
Bilindiği gibi Doğu medeniyetleri daha çok mistik yönleriyle anılır: Hindu, İslam ve Konfüçyüs felsefeleri. Doğu medeniyetleri çok çeşitlilik göstermesine rağmen Batı, mistik alandan uzaklaşarak yarattığı medeniyetle uygarlık yarışında diğer medeniyetlerin önüne geçti. Onun yarattığı birikim, diğer medeniyetler üzerinde tahakküm kurmasıyla sonuçlandı. Dolayısıyla Batı kendi medeniyetini “uygarlık” olarak dünyaya lanse ediyor.
Medeniyetler kendilerini devlet olarak hayata geçirir. O çağda hâkim olan devlet, kendi uygarlığının öne çıkardığı gelişmeler ışığında tarihteki öncülüğünü ya da yıkıcılığını tüm milletlere ve insanlığa yaşatır.
Amerikan Yapımı Tezler
Tüm bu uygarlık ve medeniyet çatışmalarından sonra yakın ve şimdiki tarihimize baktığımızda “tarihin sonu”, “yeni dünya düzeni” ve “medeniyetler çatışması” tezlerinin hemen hepsi, uygarlığın taşıyıcısı olduğunu iddia eden Amerika’nın kendi ihtiyacına göre ürettiği Amerikan yapımı tezlerdir. “Tarihin sonu” teziyle komünizmi yok ettiğini sanan Amerika, yeni dünya düzenini kuramayınca bu sefer “medeniyetler çatışması” teziyle komünizm düşmanının yerine diğer medeniyetleri koyarak kendine yeni bir düşman yaratmaya ve onu yok etmek için kendini yeniden tarif etmeye çalışıyor.
Batı medeniyeti kendi uygarlığını yaratırken kendi içindeki çatışmalarla bu seviyeye geldi. Şimdi ise burjuvazi-işçi çatışmasının yerine, devletlerin tarihsel gelişme dinamiği üzerine kurulu mistik bir alanı koyarak hem kendine bir hedef belirliyor hem de İslam medeniyetinin üzerine kurulu olduğu enerji tekelini eline geçirmeye çalışıyor. Artık medeniyetler geri kalmışlıkları ve ilerlemeleriyle çatışmıyor; enerjiye sahip olanlar yegâne güç olabiliyor.
Eskiye Dönülmez
Amerika’nın İslam medeniyetini hedef göstermesi, bu medeniyet içindeki arkaik unsurları ortadan kaldırıp onun uygarlaşmasını sağlamak için değil; aksine arkaik unsurları yaşatmak ve onları yeni faşizmin simgesi yapmak içindir. İslam medeniyetlerinin kendini savunma mekanizması olarak öne sürdüğü “Kur’an’a ve sünnete dönüş” felsefelerinin hemen hepsi, eskiye özlem düşleminden öteye gitmiyor. Çünkü bunların hepsi belli bir tarihsel dönemde yaşanmış, o tarihin kurgulayıcısı olmuş ve uygarlığa bir katkı yapmıştır. Eskiye dönülmez; yeni olan, eski tarihin içinden çıkarılarak bilim ışığında üretime katkı yapılarak ancak kendi öz medeniyetini yükseltebilir.
Kur’an, Sünnet ve Tarihsel Süreç
Kur’an ve sünnetin temelleri Hz. Muhammed döneminden önce var mıydı? Elbette vardı. Kâbe daha önce de vardı; aynı zamanda İskenderiye Kütüphanesi’nin bilimsel ışığı tüm toplumları etkilemişti. İpek ve Baharat yolunun, ticaretin ve uygarlığın gelişmesi için bir devlete ihtiyacı vardı. Bu dönemde bu ihtiyacın giderilmesi, toplumların tek bir felsefede, mistik bir dünyada birleştirilmesi önemliydi. Hz. Muhammed bunu yaptı. Daha sonra gelen devletler belli bir dönem hâkimiyet savaşları yapsa da bu yolların hâkimi olarak Osmanlı medeniyeti ortaya çıktı. Dolayısıyla Kur’an ve sünnet tarihsel süreçten geçerek bugüne gelmiştir.
Elbette İslam toplumları kendi öz kültürleri üzerinden uygarlığa ışık tuttukları sürece gelişimlerini tamamlayacaktır. Bilimi kendine şiar edinen toplumlar, hangi mistik felsefeyle yaklaşırlarsa yaklaşsınlar, her biri uygarlığa katkısını yapacaktır.
İnsan Merkezli Felsefe
Batı medeniyeti kendi açmazlarını, mistik felsefeden uzaklaşarak kendi felsefesini, yani insan felsefesini ortaya koyarak aştı; ide (teo, Tanrı) yerine insanı koydu. Bu da Batı medeniyetinin diğer medeniyetlerden bir adım öne geçmesini sağladı. İnsanın tarih sahnesinde merkezî konuma gelmesiyle üretim de insan merkezli oldu. İslam dünyasının Hristiyan dünyasından geri kalmasının nedeni, hâlâ insanı merkeze almaması, ide (teo) merkezli bir felsefe ve düşünce üretme gayretidir. İslam medeniyeti henüz kendi ayakları üstünde yürümüyor.
İslam medeniyeti ancak başka medeniyetlerden ithal edilen hümanizmayla ayakta kalıyor. İslam dünyasının ve İslam medeniyetinin diğer toplumlar tarafından her türlü savaşta ezilmesi, daha çok içe kapanmaya ve eskiye özlem senaryolarına neden oluyor. İslam medeniyetleri artık insan unsurunu ön plana çıkarmalıdır. Tüm işlerini din âlimlerinin yaşam felsefelerine göre değil, kendi insanını merkeze alan üretim ve planlamayla yürütürlerse kendi medeniyetlerini ilerletip diğer toplumlar karşısında ikinci sınıf muamele görmekten kurtulabilirler. Yoksa İslam dünyası tarihteki rolünü birinci dünyada değil, ikinci ya da üçüncü dünyada oynamaya devam eder.
Din merkezli felsefelerin yanında insan merkezli bir felsefe üretemediği sürece İslam dünyası kendi kendinin efendisi olamayacaktır. Hz. Muhammed kendi döneminde köleliği kaldırmaya çalışıp kız çocuklarının öldürülmesini yasakladıysa, her şeyin önüne insanı koyup her şeyi insana yardım etmek için örgütlediyse, yeni dünyada da Tanrı yerli yerindedir. Kimse onu yerinden koparamaz; “yok” demekle yok olmaz, “var” demekle de var olmaz. Tanrı, insanın kendi içinde var olan şeydir; onu yaratan da yok eden de insanın kendisidir.
Bilime Yatırım
İslam medeniyeti gerçekten bir medeniyetse, dün bilim insanlarının ışığında kendi uygarlığını nasıl var ettiyse, bilime ilk katkıları yaparak o koca imparatorlukları nasıl yaşattıysa bugün de aynısını yapmalıdır. Çöl topraklarındaki petrol zenginliğini kendi şeyhliklerini korumak için harcayan, kimi hâlâ çadırlarında, kimi altından yapılmış fildişi kulelerde, yıldızı bol otel odalarında Müslümanlık yaşayan Arap bedeviler İslam medeniyetine katkı yapamaz. İslam medeniyeti ancak İslam dünyasındaki insana ve bilime yatırımla gelişebilir. Tarihteki en ileri İslam ülkelerine bakıldığında, bunların bilime ve bilim insanına en çok yatırım yapan devletler olduğu görülür.
Medeniyetler Çatışmaz, Uzlaşır
Uygarlık, tüm medeniyetlerin katkı yaptığı bir üründür; hiçbir medeniyetin tek başına yarattığı bir şey değildir. İlk yazıyı bulan medeniyet, ilk barutu icat eden medeniyet ya da tıbba ilk büyük katkıları yapan medeniyet… Tüm bunların ışığında ilk ampulü bulan ve telefonu icat eden medeniyet; hangisi diğerinden üstün olabilir? Biri olmadan diğeri var olamazdı. Yazı olmadan neyi ifade edebilirdiniz? Barut ve ateş olmadan hangi güçleri ortaya çıkarabilirdiniz? Tıptaki gelişmeler olmasaydı dün olduğu gibi insanları savaşlardan çok salgın hastalıklar yok ederdi. Bugün ışıksız, elektriksiz ve telefonsuz bir medeniyet düşünebiliyor musunuz?
Medeniyetler çatışmaz; medeniyetler uzlaşarak uygarlık yaratır. Çatışanlar devletlerdir. Devletleri çatışmaya iten ise o dönemde çıkarları zedelenen ve yeni çıkarlar peşinde koşanlardır.
İbrahim Can
SosyalSanat Değişmeyen tek şey değişimdir
Yazar : Tarih : Sn. Alkan,Ulusal Koy Kutuphaneleri Projesi ile ilgi bilgi ararken sfanyaizi buldum. Bu proje ilgili daha fazla bilgi almak isterim. Web sitesi acilmiyor. Acaba web adresi mi degisti? Ya da proje artik aktif degil mi? Sizinle bu konuda daha ayrintili da yazismak isterim.Saygilar, basarilar,MTaylan