Doğanın İşleyen Mantığı
Doğanın işleyen bir mantığı vardır ve bu mantık maddenin yasaları içinde var olur. Doğanın enerjileri ve birçok yasası vardır. Bu yasalara müdahale edildiğinde maddi var oluş ve biçimlenme gecikir ya da hızlanır. Doğa, kendi yasalarını kendi biçim ve formlarında yeniden yaratır. Doğanın boşluk kabul etmemesi gibi maddi var oluş da yasasızlık içermez; maddenin birbirine dönüşmesini karmaşık bir yasalar bütünü içinde var eder. Bir şey yok olurken başka bir şey var olur: Bir bitki bir hayvanın içinde yok olurken onu yiyen hayvan gelişir; ölen hayvan tekrar toprağa döner ve parçalanır. Maddi dünyanın yasalarının yanında canlılığın da yasaları vardır. Madde nasıl enerjiler bütünüyle form değiştiriyorsa canlı da kimyasal ve organik enerjilerle biçim ve form değiştirir.
Canlıyı Maddeden Ayıran Şey
Canlılığı diğer maddi şeylerden ayıran şey şudur: Madde, kendi atomsal yasalarının yanında ancak dışsal bir enerjiyle değişime girer; içinde bulunduğu enerjinin formuna göre kendi yapısal özelliklerini gösterir ya da biçim veya nitelik değiştirir. Canlılık ise her form ve biçimde kendi kendine büyüme ve gelişmenin sonunda yeniden parçalanmaktan başka bir şey değildir.
Madde kendi içinde büyümüyor ve gelişmiyor. Oysa canlı madde, dışarıdan aldığı “yedek parçaları” kendi içinde kimyasal süreçlerden geçirerek parçalıyor; bünyesine yararlı olanları alıp atıkları dışarı atıyor. Kendi içinde bir denge ve biçim kurarak canlılığını korumaya çalışıyor.
İrade ve Bellek
İşte canlılığın doğal yasalar içinde denge ve biçim koruma mücadelesi, doğanın içsel ve dışsal yasalarının tesadüfi yapılanması içinde yeni bir var oluş yaratıyor; maddeye yeni biçimler, yeni formlar, yeni yapılar kazandırıyor ve kimyasal süreçleri kendi içinde yaratıyor. Cansız doğa kendi yasalarını yapılandırıp enerjilere tepki verirken canlı aynı zamanda bir hareket kazanıyor ve maddi dünyaya belli yanıtlar vermeye çalışıyor. Yani canlı bir irade yaratıyor. İrade devinirken bu yasaları belleme ve hayata geçirme mücadelesi içinde iradeyi oluşturan beyin gelişiyor, bellek artıyor. Bellek, öğrenilenleri yeniden üretim aşamasında canlıya yol gösteriyor.
Canlının bu denge ve biçim koruma mücadelesi doğanın yasalarına tam olarak uymazken canlı kendi alanlarını yaratıyor. Kendini yaratırken bu sefer çevresini yeniden yaratmaya, kendine barınak bulmaya, yiyecek için elverişli bir ortam aramaya çalışıyor; dengesini bozmamak için havaya ve suya ihtiyaç duyuyor.
Canlı bu ihtiyaçlarını gereksiniminin üstünde karşılarsa rahatlıyor; ama gereksiniminin altına düştüğünde canlılığı yok oluyor. Susuzluktan ölebilir ya da suyun çoğalması hayatını yok edebilir.
Ayakta Kalma Mücadelesi ve Enerjinin Dönüşümü
Canlılık, dolayısıyla insan, ihtiyaçlarının gereksiniminin altına düştüğünde onları gidermek için mücadele etmeye başlıyor; canlılığını ayakta tutmaya çalışıyor. Doğada canlıdan başka ona müdahale edecek bir güç yoktur. Doğa (madde), kendi içsel yasaları içinde, enerjinin korunumu kanununda olduğu gibi bir enerjiyi başka bir enerjiye dönüştürür. Enerji, birleşik kaplar gibi davranır: Isı enerjisi hareket enerjisine dönüşür, hareket havayı etkileyerek soğumaya yol açar, bu da ısıyla karşılaştığında kimyasal enerjilere dönüşür. Bunlar birbirini takip eden, dahası birbirinin yerine geçen süreçlerdir. Isı enerjisi hareket enerjisine, hareket ısı enerjisine dönüşürken her biri maddenin kendi enerji formlarıdır.
Doğanın Gazabı ve Ceza
Bu enerji dönüşümleri sırasında canlılık, dengesini ve biçimini koruma mücadelesinde yenik düştüğünde havaların ısınması, sellerin oluşması, kıtlıklar ve baskınlar; canlılığı tehdit eden bu şeyler bizde gazap (ceza) olarak görülür. Aynı zamanda şeylerin paylaşımındaki mücadele, taraflardan birinin yenik düşmesine, dolayısıyla cezalanmasına ve ihtiyaçlarını giderememesine neden olur.
Oysa cansız doğanın büyük bir sorunu yoktur; ama canlılık ayakta kalma mücadelesi verir. Ceza önce doğanın kendi içinde vardır. İnsan doğayı yönlendirip kendine göre uyarladığında doğanın cezası (Tanrı’nın gazabı) daha az olacaktır.
Suç, Ceza ve Güç
Ama ürünün paylaşımı da bir sorun olarak ortaya çıktığına göre burada gücü olanın cezalandırmasıyla, başkasını mahrum etmesiyle karşılaşıyoruz. Bu cezanın içinde bir suç yoktur; sadece bir paylaşım sorunu vardır. Her canlının yaşama hakkı vardır; canlı, ihtiyaçlarını giderebildiği oranda var olur. Suç aslında cezalandırmanın içindedir: Canlının dengesini bozmak, biçimini değişime zorlamak ya da ihtiyaçlarını engelleyerek onu mahrum etmek.
Doğa, canlının elinden yaşama gereklerini alarak canlıya (insana) karşı suç işler. Bir başkasının elinden yaşama hakkını alan güçlü de suç işler. Ama bu suç cezasız kalır, çünkü suçluyu cezalandırmak bir güç sorunudur. Güçlüysen hem cezalandırabilir hem de suç işleyebilirsin. Güçlü değilsen her zaman cezalandırılmaya, dolayısıyla suç işlemeye mahkûmsun. Maddeyi “cezalandırabilir”, dengesini bozabilir, biçimini değiştirebilirsin; ama madde karşılık vermez, çünkü canlıdaki gibi bir iradesi, dolayısıyla kendinde bir gücü yoktur.
Gücün oluşması cezalandırmayı meşru kılar. Cezalandırma bir canlıya yöneldiğinde, ceza altında kalan canlı ayakta kalabilmişse yeni donanım ve yeni güçlerle karşı güç ya da onun yerine geçecek bir güç olarak çatışmaya girer. Cezalandırma çelişkiyi artırırken çatışmayı da artırır; bu da suçlunun ikileşmesine neden olur. Çatışma sonucunda bir taraf yenilecektir. Cezalandırana ceza vermek için karşı koyulduğunda ikinci suç oluşur. Bu güçlerin çatışmasında ayakta kalan üçüncü güç yeni bir ceza ortaya çıkarırken, kim güçlüyse onun cezası meşruiyet kazanır. Dolayısıyla güçsüz olan suçlu, güçlü olan suçsuzdur.
SosyalSanat Değişmeyen tek şey değişimdir