Suç Olgusu Üzerine Deneme

Toplumun Bireye Uyguladığı Şiddet

Bunların yanında bir de toplumun bireye uyguladığı şiddet vardır. Birey bireye şiddet uygulayıp onu tahrip ederek cezalandırır; ama toplumda durum farklıdır. Toplum kendi kurallarının, özellikle dayanaklarını oluşturan kaidelerinin bozulmaması için ağır şiddet uygular; hatta bireyleri tahrip edip öldürebilir. Bunu belli bir güce dayandırdığından kendince haklı sebepler üretir ya da şiddeti bir ceza olarak bireye yöneltir. Padişahın kelle koparması ya da kralın maiyetindekileri öldürmesi hep bir diyet olarak algılanır. Oysa bireyin bireyle mücadelesinde mağdur olan taraf da suça aynı oranda katılmış olabilir; öldüren kişi bunu bir diyet olarak yapar.

Bu yüzden suçlu, güçlü olduğu sürece suçlu değil haklı taraftır. Karşı taraf ne kadar masum olursa olsun, öldüren güçlü olduğu sürece ölen taraf suçlu, öldüren suçsuzdur. Devlet ya da padişah adına öldürüldüğü sürece masumiyet aranmaz.

Bu yüzden suç, kişiler arasında oluşan çelişkilerin meşruiyet dışı yöntemlerle çözülmesinden ve illegal bir duruma düşülmesinden kaynaklanır. Her toplum ve topluluk, var olanı korumak ve kollamak için bireylerin meşruiyet dışı davranmasını engellemeye çalışır. Bunu engellerken suçu cezalandırmak için şiddeti kendisi uygular. Bu şiddetin haklılığını topluma kabul ettirdiği sürece yaptığı şey suç değil, bir diyet cezasıdır.

Bu haklılık ortadan kalktığında ve toplum kendini savunamaz duruma geldiğinde toplumda bir şeyler değişmiş, toplum var olanı korumakta aciz kalmış demektir. Ya toplum içinde yeni güçler ortaya çıkıp yeni bir şiddet türü yaratır ya da eski güç kendini korumak için şiddetine devam eder. Bu koruma arttıkça, koruma ve kollama öğelerinin şiddetinin kaynağı, kimler için uygulandığı ve nedenleri ortaya serilir; şiddetin geniş kitleleri değil, belli bir grubu ya da topluluğu korumak için uygulandığı anlaşılır.

Demek ki şiddet, toplumda herkesi korumak ve tüm toplumu kollamak adına ortaya çıkar. Şiddetin kendisi ifşa olduğunda kimlerin korunduğu herkes tarafından görülür ve bu da kaçınılmaz sona doğru gider; şiddet kendini inkâra götürür. Hitler’in intiharı gibi, o topluluk da kendi intihar biçimini yaratır.

Şiddet ve Karşı Şiddet

Şiddet iki yönlüdür: Bir taraftan ortaya çıktığında karşı şiddet de ortaya çıkar. Bu niceliksel bir olgu olduğundan biri diğerinden büyük olmak zorundadır. Eşit güçler hiçbir zaman yan yana duramaz; biri yükselirken diğeri düşer. Çünkü gücün belli bir niceliksel sınırı vardır.

Toplum içindeki yeni oluşumlar yeni uyum sorunlarını da beraberinde getirir. İnsan sorunları aşarken kolaycılığa ve hiddete kapılır; çözüm yollarını akılla değil şiddetle bulmaya çalışır. Bu da toplumun gelişim dinamiğine ve evrimine ters düşer. Kolayca kazanmak mümkün değildir; her şeyin bir üretim maliyeti vardır ve belli bir zamana, sermayeye ve iş gücüne ihtiyaç duyar.

Kolaycılık, Hiddet ve Akıl Dışı Şiddet

Oysa kolaycılık (hırsızlık, çalmak, gasp etmek, elinden kaçırmak, çarpmak, kandırmak) üretim dışı ve toplum dışıdır; yaşamın gereklerini yerine getirmeden sahip olmayı ister.

Hiddetle çözüm, kişinin ya da toplumun duygularıyla, bağırarak, korkutarak bir şeye sahip olmaya çalışmasıdır. Bu da bir çeşit kolaycılıktır; elde etmeyi, karşıdakini sindirerek başarma hissinden başka bir şey değildir. Burada da akıl yoktur, karmaşık duygular vardır.

Akıl dışı şiddetle istediğini elde etmek de kolaycı bir yöntemdir: Öldürerek ya da tahrip ederek sorunu ortadan kaldırmak. Bu, sorunu çözme yöntemi değil; sorun olan şeyi silerek sorunsuzluk yaşama dürtüsüdür. Öldürdüğünde sanki bir daha sorun olmayacakmış gibi… İdam edildiğinde hırsızlığın yapılmayacağına ya da adam öldürme fiilinin ortadan kalkacağına olan inançta da olduğu gibi, sorun olan şey şiddetle tahrip edilir ya da öldürülür.

Suç, üretilen şeylere üretim dışı eylemlerle sahip olmaktır. Bunu önce bireyler, sonra toplumlar uygulamıştır. Engizisyon mahkemeleri kendi kurallarını kabul etmeyenleri cezalandırırken toplum suç işliyordu; oysa onlar yalnızca “cezalandırdıklarını” düşünüyordu.

Savaştan sonra yeni katılan topraklardan haraç alınırken bu, halkın rızası dışında yapılıyordu (hırsızlık ve çalma da rıza dışıdır). Toplumlar ilerledikçe bunu rızaya dayalı, hizmet karşılığı bir şey olarak göstererek haracı vergiye dönüştürdüler.

Yönetenler hiddeti yine toplumlar üzerinde kullanarak kendi ömürlerini uzatmaya çalıştılar. Koruyup kolladıkları toplumun üstüne kendilerini oturtarak onları yıldırmaya, korkutmaya çalıştılar. Tüm bu suçları herkes ve her şey işleyebiliyor olsaydı, suçluları cezalandırmak kime düşerdi?

“Suç da İsyanın Bir Şeklidir”

Vicdanı rahatlatma… “Suç da isyanın bir şeklidir.” Toplumlar suçu kendi topluluklarına uygulayıp bunu haklı gösterebiliyorsa, toplum işlemez hâle geldiğinde ve sorunlarına cevap veremediğinde topluluk içindeki meşruiyet sınırları da genişler. Şiddet ve suç toplumun kurumlarına yönelir. Suç daha da artarken toplumlar kaosa sürüklenir; kaideler ve kurallar silikleşir.

Geçici Kriz: Gözün Kararması

Hırsızlık, soygun, adam öldürme ve dinsel suçlar planlı yapılmadığı sürece her birinde psikolojik bir arıza söz konusudur. Örneğin kavga ederken kendini kaybeden kişi elindeki şeyi mağduru öldürecek bir yere vurabilir ya da hiddetle gözü dönerek ona öldüresiye şiddet uygulayabilir. Her iki durumda da kişi aklıyla değil, sinirlilik hâlinde geçici bir krize kapılır. O anda kendini frenleyebilirse suç oluşmaz; iradesi yok olduğunda ise kazara yok etme dürtüsüyle silaha sarılabilir.

Hırsızlıkta da geçici bir kriz söz konusudur. Hırsız daima tetiktedir; yakalanma ihtimali işini korku içinde yapmasına neden olur. Adam öldürmede de kişinin aşırı korkması, bir anlamda ondan haz alması ve o korkuyu yeniden yaşamak istemesi söz konusu olabilir. Bu duygular, yeni bir şeyi yaparken duyulan heyecan gibi, ilk korku ve ürkeklikle bir kriz yaratabilir. Her türlü tehlikeye rağmen o korkuyu yaşamak için maceraya atılan biri gibi hırsızın da sınırı yoktur. Bunun bir meslek olmadığını bildiği hâlde çalar, yine çalar; ihtiyacı olsun olmasın. Kitap çalan hırsızın o kitaba ihtiyacı olması gerekmez; önemli olan o korkuyu yaşayarak biriktirmektir. Cinsel suçlarda da insan cinsel duygularını yaşamak için hayvanileştiğinde, gözü karardığında (aklını yitirdiğinde) şiddet ve ardından cinsel suçun yanında ölümler meydana gelir.

Bu geçici kriz dediğimiz göz kararması ya da korkunun tüm bedeni sarması terbiye edilebilir, iyileştirilebilir; toplumun eğitim düzeyi bu tür suçları azaltabilir. Her ne kadar eğitimle azaltılabilir dense de asıl mesele, o toplumdaki suçların toplumun kendi ürettiği sorunlardan mı yoksa evrensel sorunlardan mı kaynaklandığıdır; suçlunun eğitilebilir olup olmadığını bu belirler. Oburluğu ve açgözlülüğü hiçbir toplum karşılayamaz, ancak denetim altına alabilir.

Mahrumiyet ve Saldırganlık

Bir de kişiye istediği eylemi yaptırmak için onu etkileyip tesiri altına almak vardır: Ona ahlaki payeler biçilir, kahramanlaştırılır ve kişi o eylemi kendi isteğiyle yapmaya gider. Onu etkileyen zümrenin yapısı da onu etkiler. “Zümreye karşı yapılan ayrımlar nefret ve mahrumiyet hislerini kamçılar.” Bu da o toplumsal yapı içindeki insanları daha saldırgan yapabilir.

Toplumda suçtan önce yaşam vardır. Bu yaşam içinde olumlulukların yanında olumsuzluklar da birey üzerinde birikir. Toplumun nimetlerinden yararlanamayan geniş bir tabaka vardır ve toplum bu tabakayı denetim altında tutmaya çalışır. Bu mekanizmanın en aza indiği yerde bireylerin birbiriyle çatışması başlar ve şiddet sonucunda belli suçlar oluşur. Bu suçların oluşumunda kişinin olumsuz birikimleriyle birlikte geçici kriz (gözün kararması), korku ya da kırıp dökme isteği, bir annenin çocuğunu öldürmesine kadar varabilir.

Suç psikolojik bir faktörden doğmadığı sürece psikolojik faktörler ancak suçun işlenişi sırasında ve sonrasında devreye girer. Kişi psikolojik yapısına göre ya panikleyip geri çekilir ya da saldırganlaşıp hayvani duyguların içinde kalır.

Antisosyal Kişilik

Din, ahlak kuralları ve toplumsal normlar, o toplumun işleyiş mantığını kurmaya ve üretim biçimi içinde bir işleyiş yöntemi olmaya çalışır. Kişi ya bunlara uyar ya da bunlara karşı durur. Bu duruşu ve toplumun onu etkisi altına alıp alamaması, onu toplumda suç kabul edilen antisosyal bir kişiliğe büründürebilir. Antisosyal kişilik bozuk bir karakter yapısı yaratırken bu uyumsuzluk onu hata yapmaya ve toplumdan dışlanmaya iter.

Antisosyal kişiliğin mutlaka suç işleyeceği diye bir kural yoktur; ama kendisi suç işlemese de bir başkasını suça itebilir. Birinin saldırıya uğraması, o kişinin de saldırganlaşmasına neden olur. Bozuk kişilik bir suç yaratırken karşı tarafın da suça katılmasıyla karşılık suç oluşur; haklı ile haksız karışır. İlk başlatan değil, öteki kendini suçun ortasında bulabilir. Bu, “Ölen mi suçlu, öldüren mi?” vecizesine yansır. Bozuk kişilik yapısı, çekirgenin sıçraması gibi bir iki sıçramadan sonra karşı tarafın gücünü aşmasıyla suçluyken mağdur duruma düşebilir.

Suçlunun İkileşmesi

Suçun ve suçlunun oluşması sadece bireyin suça düşmesiyle olmaz; taraf olanın da o suça ortak olmasına neden olur. Bu, suçluyu ikileştirir: Bir suçlu varken iki suçlu ortaya çıkar. Oysa mahkemeler tek bir suçlu üzerine kurulur; kaybeden taraf hep mağdur, ayakta kalan ise suçlu kabul edilir.

“Genellikle suçlularda patolojik nitelikte olmamakla beraber fikir çatışmaları, yetersizlik duygusu ve hissî anormallikler görülür.”

Bu tespit, kişinin suç ortamında bulunması, çelişkileri aşmada gösterdiği zaafiyet ve önündeki olumsuz örneklerin onun için kanıksanmış olmasıyla (kavga ve dövüşün normalleşmesi) açıklanabilir; böyle bir kişi çelişkiyi şiddetle çözmeye çalışacaktır. Becerisinin ya da gücünün yeterli olmadığını gördüğünde suça yatkın kişiliği saldırganlaşır, bir an kendini kaybeder ya da korkunun içine sürüklenir ve şiddet gelir. Bu başarısızlık, kendini suçun içinde bulması ve suçluluk duygusundan kurtulamaması kişide çöküntüye neden olur; bu da yetersizlik duygusu yaratır. Yine geçici kriz dediğimiz anormal durumlar, suçun işleniş biçimi ve düşülen çöküntü kişide psikozlar yaratacak anormalliklere yol açar.

İbrahim Can

About admin

Check Also

Kuşadası Adagöl Aydın   3

Kuşadası Adagöl Aydın  

Kuşadası Adagöl Mesire Alanı Geniş Piknik ve Mangal Alanları: Göl çevresinde çok sayıda piknik masası, …

One comment

  1. Çok güzel bir tespit ”Suçluyu idam etmek veya kısas uygulayıp öldürmekle suçu değil suçluyu ortadan kaldırmış olursunuz ama suç o toplumda varlığını sürdürmeye devam eder.” Suçu cemiyet yaratır fert uygular bu yüzden olumlu yönde değişim toplumda yayılmalı ki fert düzeyinde sonuç alınabilsin

Bir yanıt yazın

Bu site istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanır. Yorum verilerinizin nasıl işlendiğini öğrenin.